8 - راه خليج فارس - بندر عباس در حين سير حدود ايران به سواحل بحرى جنوب و بنادر خليج فارس ميرسيم . بعدا من به شرح و تعريف جاده‌هاى تجارتى مختلفى كه از آنجا به داخلهء ايران مىرسيده است خواهم پرداخت و هر مسافرى كه قصد رفتن به ايران را از طريق بندر عباس داشته باشد به آن فصل اين كتاب رجوع خواهد كرد . جاده‌هاى اصلى از بندر عباس شروع و به كرمان و يزد منتهى مىشود ولى به كسانى هم كه بخواهند از بندر عباس راه غربىتر شيراز را انتخاب كنند خاطرنشان ميكنم كه هرچند آمدوشد به ايران از آن راه ديگر به كلى متروك شده است روزگارى يعنى در عهد صفويه كه اصفهان پايتخت ايران بود و زمانى كه ابتدا هرمزد و سپس بندر عباس ( گومبرون ) از بزرگترين بازارهاى خاور بشمار ميرفت اين جاده بيشتر از همهء راههاى ايران مورد استفاده بود و بوسيله چندين مسافر معروف كه تاورنيه و شاردن در رأس آنها بودند شرح و وصف آن بيان شده است . 9 - جادهء بوشهر به تهران در اينجا منظور عمده من تعريف راه ورود اصلى جنوبى است كه در ابتداى اين فصل اشاره كردم كه از لحاظ كثرت رفت‌وآمد بعد از جاده مطلوب رشت در درجه دوم اهميت است و آن در خليج فارس از بندر ( باز ميگويم كه من در مورد ايران از به كار بردن كلمه بندر اكراه دارم ) بوشهر شروع مىشود . اين همان راهى است كه مسافرانى كه از هندوستان مىآيند انتخاب ميكنند و از همين راه تمام كالاى تجارتى هند و انگلستان به اصفهان و مقدار معتنابهى نيز به تهران ميرسد ، و در اين قرن بيشتر از راههاى ديگر مورد استفاده قرار گرفته و بيش از ساير راهها معروف است چون خودم هم از اين راه ولى از سمت شمال به جنوب رفته‌ام و ناگزير شرح مشاهداتم را بيان خواهم كرد بنابراين در اينجا فقط ميافزايم كه از اين راه به شيراز ، اصفهان ، كاشان و قم به تهران ميروند كه جمعا 770 ميل است ، 170 ميل اول بين بوشهر و شيراز را بايد با كاروان پيمود چون